{"id":276,"date":"2014-02-03T23:55:33","date_gmt":"2014-02-03T22:55:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.ptsrkonskie.org.pl\/?p=276"},"modified":"2015-10-09T17:58:01","modified_gmt":"2015-10-09T15:58:01","slug":"witamina-d-a-stwardnienie-rozsiane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ptsrkonskie.pl\/?p=276","title":{"rendered":"Witamina D a stwardnienie rozsiane"},"content":{"rendered":"

$\"sm\"$ <\/a>Brola Waldemar, G\u00f3ral Anna<\/strong><\/em><\/p>\n

Witamina D a stwardnienie rozsiane<\/strong>
\nOd dawna wiadomo, \u017ce osoby mieszkaj\u0105ce na obszarach z ograniczonym dost\u0119pem do \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego, nie wytwarzaj\u0105 wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci witaminy D i cz\u0119\u015bciej choruj\u0105 na stwardnienie rozsiane (SR). W okolicach r\u00f3wnika, gdzie jest du\u017ca ekspozycja na slo\u0144ce, cho-roba prawie nie wyst\u0119puje. Do wyja\u015bnienia tego zjawiska zaproponowano hipotez\u0119, \u017ce wysoki poziom witaminy D mo\u017ce mie\u0107 ochronny wp\u0142yw na zachorowalno\u015b\u0107 na stwardnienie rozsiane.
\nWitamina D znana jest g\u0142\u00f3wnie jako regulator poziomu wapnia i fosforu, a jej niedob\u00f3r wi\u0105\u017ce si\u0119 z krzywic\u0105 u dzieci, osteomalacj\u0105 i osteoporoz\u0105 u doros\u0142ych. Wp\u0142ywa r\u00f3wnie\u017c na rozw\u00f3j i prawid\u0142owe funkcjonowanie uk\u0142adu nerwowego oraz wykazuje ochronny wp\u0142yw na system sercowo-naczyniowy, uk\u0142ad rozrodczy, mi\u0119\u015bnie, dzia\u0142a przeciwinfekcyjnie i neuro-protekcyjnie. Ostatnie doniesienia podkre\u015blaj\u0105 mo\u017cliwy wp\u0142yw witaminy D na ujawnienie si\u0119 i przebieg stwardnienia rozsianego.
\nSynteza witaminy D zachodzi przede wszystkim w sk\u00f3rze pod wp\u0142ywem promieni ultrafioletowych B (UVB) i zapewnia ok. 80-90% dobowego zapotrzebowania na t\u0119 witami-n\u0119. Niewielka jej ilo\u015b\u0107 jest dostarczana z pokarmem. Najbardziej aktywn\u0105 biologicznie posta-ci\u0105 witaminy D jest kalcytriol, jednak rutynowo oznacza si\u0119 w surowicy st\u0119\u017cenie 25(OH)D, jej g\u0142\u00f3wnego metabolitu.
\nNiedoborem witaminy D okre\u015bla si\u0119 stan, w kt\u00f3rym st\u0119\u017cenie 25(OH)D jest mniejsze ni\u017c 30 ng\/ml (poni\u017cej75 nmol\/l). Szacuje si\u0119, \u017ce globalnie niedob\u00f3r witaminy D wyst\u0119puje u miliarda os\u00f3b. W\u0142a\u015bciwe jej st\u0119\u017cenie w surowicy powinno wynosi\u0107 pomi\u0119dzy 30-80 ng\/ml (tj. 75-200 nmol\/l). Zapotrzebowanie dzienne wynosi oko\u0142o 5 \u03bcg; w diecie powinna znale\u017a\u0107 si\u0119 1\/5 tej dawki, reszta natomiast jest syntetyzowana w organizmie pod wp\u0142ywem promieni s\u0142o-necznych. Bogatym \u017ar\u00f3d\u0142em witaminy D jest tran, w\u0105troba, grzyby, sery oraz \u017c\u00f3\u0142tka jaj. W niekt\u00f3rych krajach margaryna oraz p\u0142atki \u015bniadaniowe s\u0105 wzbogacane witamin\u0105 D.<\/p>\n

Witamina D a ryzyko wyst\u0105pienia stwardnienia rozsianego<\/strong>
\nW wi\u0119kszo\u015bci przeprowadzonych dotychczas bada\u0144 poszukiwano zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy st\u0119\u017ceniem witaminy D a wyst\u0119powaniem i przebiegiem stwardnienia rozsianego. Zauwa\u017cono, \u017ce osoby \u017cyj\u0105ce na p\u00f3\u0142noc lub po\u0142udnie od 40. r\u00f3wnole\u017cnika, zar\u00f3wno na p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej jak i po\u0142udniowej s\u0105 nara\u017cone na niedob\u00f3r witaminy D. W tych rejonach (wi\u0119kszo\u015b\u0107 obszaru Eu-ropy, Kanada, p\u00f3\u0142nocne stany USA i Rosja, a na p\u00f3\u0142kuli po\u0142udniowej Patagonia, Nowa Zelandia i Tasmania), zamieszka\u0142ych przez 15% ludno\u015bci \u015bwiata, rozpowszechnienie SR jest najwi\u0119ksze. Pozosta\u0142e 85% ludno\u015bci \u015bwiata \u017cyje pomi\u0119dzy dwoma 40. r\u00f3wnole\u017cnikami, na terenach o du\u017cym nas\u0142onecznieniu i tam te\u017c stwierdza si\u0119 najni\u017csz\u0105 zachorowalno\u015b\u0107 na SR. Te zale\u017cno\u015bci znane s\u0105 ju\u017c od pocz\u0105tku lat 60-tych ubieg\u0142ego wieku.
\nWyniki licznych obserwacji pokaza\u0142y, \u017ce zbyt ma\u0142a ekspozycja na \u015bwiat\u0142o s\u0142oneczne i niedostateczna poda\u017c witaminy D w diecie oraz niskie jej st\u0119\u017cenie we krwi mo\u017ce powodowa\u0107 zwi\u0119kszone ryzyko zachorowania na SR.
\nJedno z bada\u0144 przeprowadzono w Stanach Zjednoczonych ocenia\u0142o du\u017c\u0105 grup\u0119 os\u00f3b, pracuj\u0105cych dla wojska w latach 1992 \u2013 2004 (ponad 7 mln os\u00f3b). Oznaczano poziomy wita-miny D w pr\u00f3bkach surowicy przechowywanych w laboratoriach US ARMY i US NAVY. Poziomy witaminy D powi\u0105zano nast\u0119pnie z faktem zachorowania na SR. Rezultaty pokaza\u0142y silne zwi\u0105zki mi\u0119dzy wysokim poziomem kr\u0105\u017c\u0105cej we krwi witaminy D i zmniejszonym ryzykiem zachorowania.
\nWyniki innego badania wskazuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c na ochronne dzia\u0142anie witaminy D przyjmowanej z po\u017cywieniem, a ryzykiem wyst\u0105pienia SR. Na podstawie obserwacji oko\u0142o 190 tys. kobiet w latach 1980 -2001 stwierdzono, \u017ce ryzyko zachorowania na SR u os\u00f3b przyjmuj\u0105cych co najmniej 400 IU witaminy D dziennie jest o 41% ni\u017csze w stosunku do kobiet nie stosuj\u0105cych suplementacji.
\nBadano r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yw nas\u0142onecznienia na ryzyko wyst\u0105pienia stwardnienia rozsiane-go. Zaobserwowano, \u017ce praca na \u015bwie\u017cym powietrzu, w pe\u0142nym s\u0142o\u0144cu niesie mniejsze ryzyko wzgl\u0119dne zachorowania na SR.
\nChocia\u017c \u015bwiat\u0142o s\u0142oneczne dla wi\u0119kszo\u015bci ludzi jest g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em witaminy D, to pochodzenie tej witaminy z diety lub suplement\u00f3w mo\u017ce by\u0107 znacz\u0105ce \u2013 szczeg\u00f3lnie w zimie i na du\u017cych szeroko\u015bciach geograficznych. Jedno z bada\u0144 wykaza\u0142o bardzo rzadkie wyst\u0119powanie SR w nadbrze\u017cnych wioskach norweskich, zwi\u0105zane ze spo\u017cywaniem du\u017cej ilo\u015bci ryb – bogatym \u017ar\u00f3dle witaminy D, kt\u00f3re jest rekompensat\u0105 za niski poziom \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego podczas d\u0142ugo trwaj\u0105cych zim.
\nTak\u017ce miesi\u0105c narodzin mo\u017ce by\u0107 czynnikiem wp\u0142ywaj\u0105cym na ryzyko wyst\u0105pienia SR. Wiele analiz wykaza\u0142o, \u017ce najwi\u0119cej chorych rodzi si\u0119 w maju i czerwcu, a najmniej w listopadzie i grudniu. Obserwacje te sugeruj\u0105, \u017ce ekspozycja na s\u0142o\u0144ce w okresie prenatalnym lub w pierwszych miesi\u0105cach \u017cycia mo\u017ce by\u0107 wa\u017cna w etiologii SR, a zjawisko t\u0142umaczy si\u0119 niskimi poziomami witaminy D u matki w p\u00f3\u017anej ci\u0105\u017cy, wynikaj\u0105cymi z mniejszego nas\u0142onecznienia w zimie i wczesnej wio\u015bnie.<\/p>\n

Wp\u0142yw witaminy D na przebieg stwardnienia rozsianego<\/strong>
\nZ regu\u0142y pacjenci ze stwardnieniem rozsianym wykazuj\u0105 niskie st\u0119\u017cenia witaminy D w surowicy, a wraz z przebiegiem choroby poziom ten ma tendencj\u0119 do obni\u017cania si\u0119. Zauwa\u017cono jednocze\u015bnie, \u017ce spadek st\u0119\u017cenia witaminy D mo\u017ce zwi\u0119ksza\u0107 prawdopodobie\u0144stwo pojawienia si\u0119 nowych rzut\u00f3w i \u015bwie\u017cych ognisk demielinizacyjnych w badaniu MRI oraz wi\u0105za\u0107 si\u0119 ze zwi\u0119kszeniem stopnia niepe\u0142nosprawno\u015bci.
\nNiekt\u00f3re z bada\u0144 pokaza\u0142y, \u017ce suplementacja witaminy u pacjent\u00f3w z rzutowo-remisyjn\u0105 postaci\u0105 SR wi\u0105\u017ce si\u0119 ze spadkiem liczby rzut\u00f3w nawet o 50%. W innych badaniach wykazano znaczny spadek \u015bredniej liczby zmian wzmacniaj\u0105cych si\u0119 po kontra\u015bcie w obrazach rezonansu magnetycznego oraz polepszenie sprawno\u015bci og\u00f3lnej chorych, popraw\u0119 si\u0142y mi\u0119\u015bniowej i szybko\u015bci chodu. W innym badaniu zauwa\u017cono, \u017ce st\u0119\u017cenie witaminy D powy\u017cej 50 nmol\/l wi\u0105\u017ce ze znacznym spadkiem liczby rzut\u00f3w, a poziom witaminy D koreluje z ci\u0119\u017cko\u015bci\u0105 i stopniem niesprawno\u015bci chorych. Autorzy sugeruj\u0105 ponadto, \u017ce utrzymanie poziom\u00f3w witaminy D w surowicy mi\u0119dzy 60 a 110 nmol\/l powoduje najwi\u0119kszy spadek liczby rzut\u00f3w. Przekraczanie powy\u017cszych st\u0119\u017ce\u0144 nie przynosi wi\u0119kszych korzy\u015bci.
\nWielu autor\u00f3w podkre\u015bla r\u00f3wnie\u017c, \u017ce niski poziom witaminy D jest wa\u017cnym czynnikiem ryzyka przekszta\u0142cenia si\u0119 wst\u0119pnej fazy choroby w pe\u0142noobjawowe stwardnienie rozsiane.<\/p>\n

Zalecenia<\/strong>
\nNale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce przyjmowanie witaminy D jest skuteczne tylko u os\u00f3b maj\u0105cych jej niedobory. Witamina D ze wzgl\u0119du na r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 jest szczeg\u00f3lnie wa\u017cna dla rozwoju\u00a0 uk\u0142adu odporno\u015bciowego u m\u0142odych os\u00f3b. Korzystne jest jej przyjmowanie profilaktyczne w krajach o ma\u0142ym nas\u0142onecznieniu, wi\u0119c tak\u017ce w Polsce.
\nPrzyczynami niedoboru witaminy D w zdrowej populacji jest ograniczenie syntezy sk\u00f3rnej zwi\u0105zane z brakiem s\u0142o\u0144ca oraz niedostateczne spo\u017cycie w diecie. Zmiany trybu \u017cycia, zanieczyszczenia atmosferyczne, a tak\u017ce stosowanie filtr\u00f3w s\u0142onecznych sprawi\u0142y, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny mieszkaniec Europy otrzymuje zaledwie niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dawki promieniowania UVB, koniecznego do syntezy witaminy. Dwudziestominutowa ekspozycja na \u015bwiat\u0142o s\u0142oneczne w miesi\u0105cach letnich zapewnia produkcj\u0119 10000 IU\/d witaminy D, podczas gdy dieta mo\u017ce dostarczy\u0107 najwy\u017cej 40 \u2013 400 IU\/d. Dlatego te\u017c niedob\u00f3r witaminy D wyst\u0119puje powszechnie niezale\u017cnie od rasy, p\u0142ci i wieku.
\nObecnie uwa\u017ca si\u0119, \u017ce dzienne zapotrzebowanie osoby doros\u0142ej wynosi 800\u20131000 IU\/d, je\u017celi jej ekspozycja na s\u0142o\u0144ce jest niewystarczaj\u0105ca (w Polsce od pa\u017adziernika do kwietnia). Taka dawka powinna by\u0107 przyjmowana przez osoby unikaj\u0105ce nas\u0142onecznienia, jak r\u00f3wnie\u017c stosowana przez wszystkich w wieku powy\u017cej 65 lat ze wzgl\u0119du na udowodnione dzia\u0142anie przeciw osteoporozie.
\nW profilaktyce stwardnienia rozsianego dawki powinny by\u0107 jednak wy\u017csze. Nie ma jednoznacznych zalece\u0144 dotycz\u0105cych suplementacji, a sugerowana dzienna dawka powinna wynosi\u0107 4000 IU\/d, aby zapewni\u0107 st\u0119\u017cenie we krwi mi\u0119dzy 30 a 80 ng\/ml. Przed podj\u0119ciem decyzji o przyjmowaniu witaminy D nale\u017cy oznaczy\u0107 jej poziom, bowiem nie jest korzystne przekraczanie st\u0119\u017cenia powy\u017cej 80 ng\/ml. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c oznaczy\u0107 poziom wapnia przed wdro\u017ceniem leczenia oraz kontrolowa\u0107 go po 6 i 12 miesi\u0105cach.
\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 lekarzy propaguje profilaktyczne przyjmowanie witaminy D przez wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w kraj\u00f3w o niskim nas\u0142onecznieniu, w kt\u00f3rych nie prowadzi si\u0119 powszechnie wzbogacania produkt\u00f3w \u017cywno\u015bciowych (w tym Polsce). Zalecenia te dotycz\u0105 zw\u0142aszcza rodze\u0144stwa chorych na stwardnienie rozsiane, pacjent\u00f3w z pewnymi predyspozycjami gene-tycznymi, os\u00f3b z wysokim mianem przeciwcia\u0142 wirusa Epsteina-Barr,\u00a0 pacjent\u00f3w z izolowa-nym zespo\u0142em neurologicznym (CIS) oraz leczonych interferonem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Brola Waldemar, G\u00f3ral Anna Witamina D a stwardnienie rozsiane Od dawna wiadomo, \u017ce osoby mieszkaj\u0105ce na obszarach z ograniczonym dost\u0119pem do \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego, nie wytwarzaj\u0105 wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci witaminy D i cz\u0119\u015bciej choruj\u0105 na stwardnienie rozsiane (SR). W okolicach r\u00f3wnika, gdzie jest du\u017ca ekspozycja na slo\u0144ce, cho-roba prawie nie wyst\u0119puje. Do wyja\u015bnienia tego zjawiska zaproponowano hipotez\u0119, … <\/p>\n